MỘT THỜI KHỐN KHÓ

Huế thanh lịch dịu dàng thế mà bây giờ vẫn còn những tô bún kèm tảng thịt bèo nhèo đến mấy lạng...

Hà Nội té ra lại là nơi có nhiều người ngậm tăm ra ngoài đường rất nước.

Đỗ Doãn Hoàng hô hố cười khi nghe tôi đưa ra nhận xét ấy. Thì ra là nó... đúng...

 

--------------  

 

        Tự nhiên lại cứ ám ảnh mãi một câu hỏi trên mạng của tiến sĩ Hán Nôm Nguyễn Xuân Diện: Tại sao ẩm thực người Huế cái gì cũng nhỏ trong một mâm cơm mâm cỗ đĩa nhỏ bát nhỏ tô nhỏ và các món ăn cũng rất nhỏ rất ít mà cái khoanh giò trong tô bún bò nổi tiếng lại... to thế?

        Vân vi nghĩ rồi lại bật ra tiếp một câu hỏi: Tại sao người Hà Nội lại hay... ngậm tăm đi ngoài đường làm vậy. Và tự đấy bật ra câu tiếp theo: Tại sao người Hà Nội lại hay hành hạ nhau bằng lối ăn sáng rất vất vả ngồi xổm chen chúc quát mắng xếp hàng...

        Nhớ cái thời đói kém bao cấp ở Huế chúng tôi hay đi ăn bún sinh viên ở quán cầu Kho Rèn. Ấy là một cái quán lụp xụp bàn nhỏ ghế nhỏ tô nhỏ cái gì cũng nhỏ... nhưng cái mà chúng tôi mong là ước gì chị chủ quán... lỡ tay bỏ vào tô bún cho chúng tôi khoanh giò to nhất. Thực ra hồi ấy cũng chả có giò nhiều đâu phần nhiều là một lát thịt mỡ bèo nhèo thường là thịt bụng dài khoảng ngón tay mỏng như lưỡi dao bài thế mà trời ơi cắn vào một cái như là gặp thiên đường răng lợi lưỡi họng run rẩy hết. Hồi ấy tô bún Huế nhỏ đến mức phần lớn sinh viên chúng tôi kể cả nữ ăn một lần hai tô mà đã hai tô thế rồi mà vẫn thòm thèm có chàng còn chơi thêm một ổ mì (cũng nhỏ xíu) nữa. Thời bao cấp đói kém nhiều thứ biến đổi theo hướng lấy lượng bù chất lấy no làm đầu hương hoa tinh tế trở nên phù phiếm.

        Sau này đi xa lâu lâu về Huế lạ cái là mọi thứ trở về như cũ trừ... tô bún. Thực ra thì không phải tất cả các tô bún Huế bây giờ đều kèm theo một tảng thịt mỡ hoặc khoanh giò tổ bố như thế giữa cái thời buổi mà người người ăn kiêng bây giờ người Huế sở tại vẫn có những quán nhẹ nhõm thanh cảnh của mình trừ mấy quán chuyên bán cho khách du lịch đi trên xe nhiều chỗ trên đường Lý Thường Kiệt. Ở đây tô bún vẫn vạm vỡ như dành cho thợ cày hồi cuối thế kỷ trước đã thế phục vụ lại rất kém gần như thời bao cấp ở... Hà Nội vậy. Tôi vào một lần rồi cũng chạy mất dép. Anh Nguyễn Xuân Diện bây giờ mà có đến Huế nữa thì cạch mặt cái quán bún ấy ra đến các quán khác sẽ gặp đúng bún Huế thanh cảnh với những viên giò cua như viên kẹo bi lập lờ trong nồi nước dùng những lát bò tái mềm đến không thể mềm hơn hồng đến không thể hồng hơn và khoanh giò của con lợn tháu mang đúng chất Huế dịu dàng và nhẹ nhõm như cái tiếng dạ nao lòng của chị chủ quán: Dạ chú dùng chi?

        Hôm ngồi nhậu với nhà báo Đỗ Doãn Hoàng và đạo diễn Hoàng Lâm ở Pleiku tôi tả cái cảnh người Hà Nội có cả rất nhiều nhan sắc váy áo thướt tha đẹp ngẩn ngơ như mùa thu Hà Nội nhiều công tử xe hơi đồ hộp mà hồn nhiên ngậm tăm nghênh ngang giữa phố Hoàng hô hố cười còn Lâm nhăn mặt như thể chính y đang... xỉa răng. Tôi nói với Hoàng tôi là người sống ở nhiều nơi nên có thể trung gian giải thích việc này khả dĩ nhất. Đứng về mặt dịch vụ phục vụ con người thì miền Nam giỏi hơn miền Bắc. Nhớ cái hồi mới giải phóng cái xe đạp mang từ Sài Gòn ra rất lạ mắt với người Bắc. Người miền Bắc lúc bấy giờ đi xe chủ yếu là Thống Nhất Việt Nam Phượng Hoàng Trung Quốc Diaman Đức Phavorit Tiệp thì đều nằm bò ra mà đạp dáng rất khổ sở và lao công đúng phương châm lao động là vinh quang. Còn cái xe từ Sài Gòn xuất hiện thì nó lại cho con người ngồi thẳng lưng chả phải cúi gì cả ghi đông rất cao và yên thấp tạo ra cái dáng rất kiêu hãnh và đài các nhàn nhã của con người. Cũng như thế người miền Nam bây giờ ra Hà Nội ăn sáng rất khó chịu vì phải sang hàng khác uống nước. Và đây là nguyên nhân chính của việc... tăm liền miệng ngoài đường. Nếu như các quán ăn phục vụ như ở phía Nam ăn xong bao giờ cũng có bình trà miễn phí dẫu là trà nhạt thì khách sẽ thảnh thơi ngồi xỉa răng uống nước xong rồi gọn ghẽ đi. Đằng này quán thì lụp xụp và nhỏ ăn chưa xong đã có người chực ngồi vào thậm chí là giằng lấy cái tô vừa ăn thì đúng là chỉ kịp ngậm tăm rồi nhao ra đường tìm quán nước trà. Quán trà không có tăm nên phải ngậm cái tăm ấy lâu dần thành quen. Một số cơ quan ở gần thì chạy thẳng về cơ quan pha trà uống cũng ngậm tăm phóng xe. Nếu để ý thì công chức phía bắc và phía nam cũng "chào buổi sáng" khác nhau. Phía bắc xơi quà sáng hay kèm ly rượu rồi về cơ quan pha trà vừa uống vừa... "báo cáo tình hình" từ gia đình cho tới thế giới trước khi ngồi vào bàn làm việc. Phía Nam thì ăn sáng xong uống trà nhạt tại chỗ sau đó vào quán cà phê và cũng... "kiểm điểm tình hình" đến nỗi đã có mấy  chủ tịch tỉnh thành phải ra những cái lệnh nghiêm cấm công chức ngồi cà phê trong giờ hành chính mấy anh đài truyền hình vác máy đi quay làm công chức giấu thẻ chạy ràn rạt...

        Nghĩ mãi nữa thì thấy có vẻ cả chuyện khoanh giò ở Huế và cái tăm Hà Nội nó liên quan đến thời bao cấp. Thời bao cấp ấy nó khiến con người cù đày đi con người tự hành hạ nhau và con người khốn nạn khốn khổ vì nhu cầu vật chất lấy cái sự to nhiều làm trọng. Một thời phong kiến đói kém có ông đồ chỉ ăn khoai luộc trừ bữa nhưng bao giờ sau bữa ăn cũng ngậm cây tăm đi khắp làng ung dung xỉa để "báo cáo" rằng ta mới ăn không phải khoai khoai không cần xỉa răng chỉ chiêu ngụm nước là nó chuội hết phải ăn thịt thì mới xỉa răng. Cũng như thế tôi tin chắc chắn là mấy cái quán gọi là bún Huế trên đường Lý Thường Kiệt khi dọn bát đũa của khách đều thấy những tảng giò khoanh tổ bố kia bị bỏ lại nhưng họ vẫn làm vì... oai giải quyết khâu oai một thói quen của thời đói kém.

        Ôi cái thói quen khốn khổ của một thời...

                                                               

 

tomiluc

I blog quite often and I seriously appreciate your information. Your article has really peaked my interest. I am going to take a note of your website and keep checking for new details about once per week. I opted in for your Feed too.

I blog quite often and I seriously appreciate your information. Your article has really peaked my interest. I am going to take a note of your website and keep checking for new details about once per week. I opted in for your Feed too.

Văn Công Hùng

An An

Hihi! Nói về cái vụ giải quyết khâu oai (sĩ) thì dân TB quê em đoạt giải nhất. Thời đói khổ thì ngậm tăm để tỏ vẻ là có thịt ăn. Thời kinh tế thì xây cái nhà to mua cái xe đẹp đắp chiếu để đấy cho hàng xóm nó khiếp nên e đôi khi hay đùa (người)nhà em: Chớ thấy nhà to mà nghĩ rằng giầu/ xây ba tầng lầu giải quyết khâu oai/ sáng chiều thì phải ăn khoai/ không thèm ăn ngoài vì nỗi ...bát dơ.
Sao còm mất hoài vậy trời?
[góp ý]| Viết bởi An An

-----------
Có còm rồi nè. Thái Bình thì hoành tráng rồi tay bị tay gậy này nhà máy cháo này... Hôm rồi anh ra lại còn được xơi món trên cả quốc hồn quốc túy: Thịt mèo. Nghe bẩu Thái Bình là một lò thiêu mèo khổng lồ. Nhờ món thịt Mèo Thái Bình mà nông nghiệp Thanh Hóa phát triển: Xuất khẩu rau má. Chu choa rau má nó ngon chứ không như rau má trồng ở các nơi khác xanh mướt và non mởn đây nó già có cả củ rễ và lá ngắn cuốn lại như miếng nem đút rất vừa miệng ăn với thịt mèo nó bùi và thơm chi lạ...

An An

Hihi! Nói về cái vụ giải quyết khâu oai (sĩ) thì dân TB quê em đoạt giải nhất. Thời đói khổ thì ngậm tăm để tỏ vẻ là có thịt ăn. Thời kinh tế thì xây cái nhà to mua cái xe đẹp đắp chiếu để đấy cho hàng xóm nó khiếp nên e đôi khi hay đùa (người)nhà em: Chớ thấy nhà to mà nghĩ rằng giầu/ xây ba tầng lầu giải quyết khâu oai/ sáng chiều thì phải ăn khoai/ không thèm ăn ngoài vì nỗi ...bát dơ.
Sao còm mất hoài vậy trời?

Văn Công Hùng

ngậm tăm để chuẩn bị làm tiến sĩ đó Anh Hùng ơi...
[góp ý]| Viết bởi đứa bé |

------------
Thảo nào nước mình nhiều tiến sĩ quá trời luôn chỗ nào cũng gặp...

đứa bé

ngậm tăm để chuẩn bị làm tiến sĩ đó Anh Hùng ơi...

Văn Công Hùng

Em chưa nhận được chả lẽ... đi mua để gửi ạ?
[góp ý]| Viết bởi Cua

-----------
Rồi sẽ nhận được dẫu có muộn anh hỏi BĐ rồi nó bảo sẽ đến vì anh gửi chuyển phát tận nhà. Dẫu có tết sang năm nó vẫn đến chú không phải ra 44 Tràng Tiền đâu dù... có ra một chút cũng tốt hêhê...

Cua

Bác Văn Công công kính yêu!

Chú chuyển hộ mấy cuốn sách cho mấy bạn ở VNQĐ hộ nhé cám ơn chú trước.
___________

Em chưa nhận được chả lẽ... đi mua để gửi ạ?

Văn Công Hùng

Cua

Đúng là một luận văn hàng tiến sĩ về... tăm. Tớ thấy một nhà thơ nhạc sĩ có cái tăm rất lạ to kềnh càng bác này đang ăn rút ra xỉa xong lại... đút vào túi ngực sau khi cẩn thận... ngửi một phát. Nhìn chung về bản sắc nông thôn thì anh không dám cãi với chú anh chỉ học chú thôi vì thế những điều chú viết là chân lý.
Hồi xưa tớ sống với một thằng thi thoảng ông già lại vót tăm gửi vào cho nó. Tăm nước hai tức là không phải cật không phải ruột vót đều tăm tắp xong hấp nước sôi để vào lọ... không xỉa cũng muốn... ngậm đi ra ngoài đường.
Chú chuyển hộ mấy cuốn sách cho mấy bạn ở VNQĐ hộ nhé cám ơn chú trước.

Cua

Bác Văn Công công kính yêu!

Bác lý giải thói quen ngậm tăm của người Hà Nội đúng kiểu... nhà thơ thời bao cấp. Các nhà nghiên cứu văn hóa mà đọc họ kiện cho bác mất chức... nhà thơ đó. Sự thực thì thói quen ngậm tăm không phải bắt đầu từ thời bao cấp hay cách thức bán hàng của người Hà Nội mà nó là sản phẩm của nền văn minh nông nghiệp. Người Việt ta hàng ngàn năm chỉ ăn toàn rau củ quả (chất sơ) nên hay bị thức ăn dắt răng cần phải dùng tăm để xỉa. Vì thế hiện nay ở nông thôn vẫn còn rất nhiều người ăn xong ngậm tăm (chắc chắn không phải vì để "khoe" vừa ăn xong hay chưa tìm thấy quán bán nước); nhiều người còn có thói quen xỉa xong thì gài tăm lên tai để tái sử dụng. Hiện tượng "người Hà Nội" ngậm tăm ra đường nhiều nhất nước đơn giản bởi Hà Nội là "Trung tâm nhà quê của nhà quê" - lời của giáo sư tiến sĩ triết học Nguyễn Tĩnh Gia. Những công dân Hà Nội ngậm tăm là những người giữ được đậm đà bản sắc dân tộc đó bác.
Văn minh bàn chải thực sự mới có ở Việt Nam ta từ khi có người Pháp nhảy vào. Người Việt cấp tiến ở đô thị háo hức tiếp nhận nhưng số đông vẫn chung thủy với phương thức làm sạch răng miệng theo cách truyền thống. Hình ảnh những ông nghị hào lý giáo làng... trong các tác phẩm văn học thời 30 - 45 ngậm tăm rất phổ biến. Thậm chí chiếc tăm còn là một hình tượng (tăm bông) văn học cơ đấy!
Chuyện cái tăm với thói quen người Việt không chỉ là chuyện văn hoá mà còn mang ý nghĩa... chính trị nữa đấy. Cua nhớ năm 85 - 86 gì đó Anh Cả CCCP có viện trợ cho ta một lô hàng toàn bàn chải đánh răng phân phối theo tiêu chuẩn cán bộ học sinh giỏi... nhưng người Việt ta không mấy mặn mà. Là bởi bàn chải mềm oặt (nghe nói làm bằng lông lợn đại bạch) sao mà làm sạch răng bằng tăm tre Việt Nam! Sau được giải thích người Tây ăn uống toàn chất tinh nên răng họ rất khít và phẳng bàn chải chỉ để "lau răng" thôi nên nó cần mềm. Thế là mấy bác ở quê nhảy thách lên ô hóa ra CCCP họ xỏ mình à? Họ chê dân ta ăn uống kém khoa học mất vệ sinh à? v.v... Rút kinh nghiệm từ vụ này các nhà sản xuất bàn chải đã nghiên cứu thực tiễn để tung vào thị trường Việt Nam những loại bàn chải cứng như... tăm! Tất nhiên cũng chỉ đáp ứng được việc vệ sinh răng miệng cho những cư dân mới với chế độ ăn uống nhiều tinh ít thô chứ còn người lấy rau sắn làm món khoái khẩu như... bác và em thì tăm vẫn là muôn năm! Tuy nhiên em chưa "được" chụp ảnh khi đang ngậm tăm để đưa lên mạng như bác kha kha!

Văn Công Hùng

Dư Hồng Quảng

Đọc bài này cứ hình dung ra tay Đỗ Doãn Hoàng cười khơ khớ. Hắn cười rất giòn. Tươi tắn như thế mà đi cùng trời cuối đất. Còn chuyện ngậm tăm ở làng quê xưa thì em đã nghe giải thích. Nhưng chưa biết người Hà Nội hiện đại cũng hay ngậm tăm. Anh cắt nghĩa thật dí dỏm.
[góp ý]| Viết bởi Dư Hồng Quảng

---------
Vừa đi nhậu về may không... ngậm tăm.
Giọng cười của Hoàng là kiểu... tốn gái nó vừa thân thiện vừa lém lỉnh vừa tự tin vừa dụ gọi vừa xả ga vừa cút bắt hehehe nó nghe mình tả cảnh ngậm tăm thì cười phá ra phụt cả... bia chả còn các yếu tố trên đâu nữa...