TRỞ LẠI LÀNG XÔ MAN TÌM RỪNG XÀ NU

Có một thực tế là thế này: Rất nhiều thầy cô giáo khi dạy tác phẩm "Rừng xà nu" của Nguyên Ngọc đã... không biết cây xà nu là cây gì kể cả một số người ở Tây Nguyên. Trong đoàn làm phim của báo Mực Tím do nhà thơ Nguyễn Thái Dương "cầm đầu" cũng có vài người không biết mà đoàn làm phim này đi làm phim trong chương trình Từ tác phẩm ra cuộc đời những là về "Ai đặt tên cho dòng sông" của Hoàng Phủ Ngọc Tường "Đàn ghi ta của Lorca" của Thanh Thảo "Rừng xà nu" của Nguyên Ngọc...

Tớ thì tớ biết nhưng chưa có dịp nói nay nghe anh Nguyễn Thái Dương gọi một phát thế là hăm hở đi hộ tống các bác ngay...

-----------------------

 

"Chúng tôi" đây đang trên đường lên Đăk Glei- VCH NGuyễn Thái Dương Tạ Văn Sĩ Vũ Hùng


        Chúng tôi trở lại Đăk Glei trong tâm trạng vừa thắc thỏm vừa hồi hộp. Mà không hồi hộp sao được khi cái tên vùng đất nổi tiếng như thế mà đến mấy chục năm rồi mới trở lại. Thực ra từ hồi đường Hồ Chí Minh thông thương thì cái sự đi qua Đăk Glei là thường xuyên. Nhưng đi qua với dừng lại nó khác nhau như nước với lửa như rượu với... nước lọc. Đăk Glei nổi tiếng bởi nó có "Rừng xà nu" ở làng Xô Man và là nơi nhà văn Nguyên Ngọc đã tạc nên một nhân vật văn học vừa kỳ vĩ vừa có vẻ hoang đường bí ẩn là cụ Mết. Mà điều kỳ vĩ ấy càng hấp dẫn là bởi cụ Mết là một nhân vật có thật.

        Có một sự thật là thế này rất nhiều thầy cô giáo dạy văn cấp ba biết tôi ở Tây Nguyên và có tìm tòi một chút về mảnh đất này vẫn hay hỏi tôi rằng xà nu là loại cây như thế nào nó có thật không hay lại cũng do nhà văn Nguyên Ngọc "sáng tạo" ra như cái tên làng Kông Hoa và Xô Man nổi tiếng. Làng Kông Hoa thì tôi đã nhiều lần viết trên báo rồi tên thật của nó là làng S tơ thuộc xã Tơ Tung huyện K bang Gia Lai. Làng Xô Man thì tí nữa nói trước hết "giải trình" về cây xà nu đã.

        Có nhiều khi sự thật nó đơn giản vô cùng. Khi lên Tây Nguyên tôi đã tìm hiểu về cây Kơ nia và biết nó là cây cầy (hoặc là cậy) ở đồng bằng tìm hiểu cây Pơ lang thì biết nó là cây hoa gạo mộc miên ở miền Bắc... sự thật nói ra nhiều khi nó mất đi sự thiêng liêng và cả cái bí ẩn dẫn dụ sự mê tưởng của con người khiến nó không còn lung linh huyền ảo nhưng biết làm sao được chả lẽ lại cứ giữ mãi để rồi thiên hạ lao xao hỏi nhau nó là cây gì.

        Thì cái cây xà nu ấy nó chính là cây... thông đấy ạ. Thông có 2 loại thông 3 lá và thông 2 lá. Thông hai lá mới là thông lấy nhựa nó có thể cho 6kg nhựa/1 cây/1 năm từ nhựa ấy người ta làm ra colophan còn gọi là tùng hương và dầu thông người ta hay dùng để quang nón cho bóng. Còn cái cây xà nu ta đang nói đây nó là thông ba lá nhựa rất ít chủ yếu để lấy gỗ vì gỗ nó nhẹ phổ biến là làm vỏ thùng đạn. Người dân tộc Tây Nguyên đặc biệt vùng người Dẻ Triêng ở Đăk Glei chỉ sử dụng của xà nu một thứ một thứ duy nhất ấy là nhựa của nó để thắp sáng ban đêm. Họ tước những mảnh nhựa đốt thay đèn. Và điều ấy lý giải tại sao da người Dẻ Triêng luôn ám khói mồ hóng. Còn chúng ta chỉ ngủ một đêm ở làng sáng mai ra lỗ mũi vành tai các nếp nhăn các góc khuất... đều đầy muội nhựa thông. Tôi nhiều lần đi về các làng người dân tộc chưa bao giờ thấy họ sử dụng gỗ cây xà nu làm nhà hoặc sử dụng vào đời sống thường nhật kể cả củi có lẽ do thời ấy rừng còn nhiều loại gỗ tốt hơn cây thông nhiều mà lại không có nhựa khói không bị hăng... Mà có điều này chúng tôi mới phát hiện trong chuyến về Đăk Glei kỳ này ấy là người Dẻ Triêng ở đây không gọi cây thông ba lá này là xà nu mà nó lại là loong nuh kia thế tức là có khi ngay cả tên gọi xà nu cũng là của nhà văn khai sinh cho nó?...

        Hồi ấy trong "Rừng xà nu" của Nguyên Ngọc xà nu còn là rừng xum xuê và cổ thụ. Tôi nhớ lần đầu tiên lên Đăk Glei là năm 1982 từ Pleiku lên phải đi ba ngày bằng xe zin ba cầu xà nu vẫn còn là rừng cây nào cây ấy to cỡ hai người ôm cao vời vợi trên ngọn sóc khỉ chuyền cành... đến nỗi chả biết ai tham mưu nhà nước cho làm hẳn một nhà máy chế biến nhựa thông ở đấy. Nhưng sau đấy thì nhà máy bỏ hoang vì... xà nu tức thông ba lá này không phải là loại lấy nhựa. Bây giờ về lại chả thấy xà nu cổ thụ đâu nữa chỉ toàn là thông non mà nó cũng lùi lên tít trên núi cao còn làng trơ trọi cây lợp ngói và tôn phau phau nắng. Và bụi và khô khốc và hoang dã...

Bây giờ trở lại rừng xà nu như thế này?...

 

        Khoảng cuối những năm tám mươi của thế kỷ trước cái hồi ông Tư Đành với cái công ty công nông lâm nghiệp Đăk Glei đang còn nổi đình nổi đám ông Tư Đành có tổ chức cho một tốp nhà văn lên thăm công ty. Sướng nhất là trong số khách mời có nhà văn Nguyên Ngọc. Tôi tháp tùng ông đi chuyến ấy. Ông Tư Đành bố trí một xe U oát mới tinh hai cầu một cậu lái xe tên Ngọc Anh vào loại giỏi nhất trong đội ngũ lái xe của công ty và gần như của cả tỉnh khi ấy. Và Ngọc Anh đã chứng tỏ là một tay lái lụa thật sự khi đưa chúng tôi leo lên tận đỉnh Ngọc Linh lên Mường Hoong Đăk Choong Đăk Nhoong... giữa mùa mưa mù mịt cách mấy mét không nhìn thấy phía trước đường đất nhiều đoạn sụt lở có đoạn chỉ có thể tiến hoặc lùi không thể quay đầu nhiều lúc xe rệ đít chênh vênh trên bờ vực... Tay lụa đã đành với động tác xoay vô lăng nhoay nhoáy như múa chân Ngọc Anh cũng như một vũ công khi thoăn thoắt và liên tục lúc phanh lúc côn lúc ga có lúc bàn chân nằm ngang cùng lúc đè cả thắng cả côn... Ông Nguyên Ngọc ngồi ghế trên mặt không biến sắc mắt đảo liên tục vừa dò đường vừa tìm đường.

        Vâng ông đang tìm đường về làng Xô Man của ông.

        Làng Xô Man chính là cái làng trong tác phẩm "Rừng xà nu" nơi có già Mết có T nú có Mai có bé Heng có lũ làng của ông với tinh thần quật cường và lòng dũng cảm vô song với những trái tim nhân hậu và tình yêu vừa đằm thắm vừa dung dị của những con người tập trung và tiêu biểu của khí phách Tây Nguyên tâm hồn Tây Nguyên do Nguyên Ngọc sinh ra đặt tên cho nó giống như ông đã khai sinh ra làng Kông Hoa từ cái làng thực có tên là S tơ của anh hùng Núp...

        Cái làng ấy đã từng tồn tại cách đây gần trăm năm và nó tiếp tục hiện diện trong văn học hiện diện mãi trong tâm thức người đọc trong lòng học sinh bao thế hệ bởi "Rừng xà nu" được đưa vào giảng dạy trong sách giáo khoa.

        Nhưng lần ấy ông Nguyên Ngọc và chúng tôi đã không tìm ra làng. Đơn giản là vì cái làng cũ thì ở cách nơi ở bây giờ 70 cây số vào làng mới thì cầu bị gãy xe không vào được. Chúng tôi xuống xe đi vơ vẩn dưới tán rừng thông cổ thụ và nghe nhà văn Nguyên Ngọc kể chuyện. Ông kể về cụ Mết về ông Núp về văn hóa Tây nguyên về những ngày ông sống với họ hòa trộn mình vào với đời sống của đồng bào để trước hết là chiến đấu tồn tại và viết được hai tác phẩm để đời là "Đất nước đứng lên" và "Rừng xà nu" sau nữa là ông trở thành một nhà văn hóa am hiểu Tây Nguyên sâu sắc... Ông Nguyên Ngọc có biệt tài biến những nhân vật có thật trong cuộc đời như Núp như Mết như Thào Mỷ... thành những nhân vật văn chương lung linh kỳ ảo đầy hấp dẫn và cũng đầy thắc thỏm xen lẫn tự tin chân thật cao vút tính tráng ca mà cũng thăm thẳm trữ tình thật đấy ảo đấy làm thổn thức và cũng vất vả bao thế hệ người đọc và thầy trò nước Việt ta...

        Lần này đi cùng báo Mực Tím trong một chương trình vô cùng lý thú là làm những bộ phim về những tác phẩm có trong sách giáo khoa từ cuộc đời vào trang viết và từ trang viết trở lại cuộc đời.      Chúng tôi đã tìm về được làng Xô Man xưa của cụ Mết. 

Làng Xô Man hiện tại phía sau rất cao là xà nu non

Nhà rông của làng giản dị như làng và cũng... nhỏ bé như làng

 Trường học và... bò

 

Theo anh Đinh Như Rươn con trai cả của cụ Mết người được đưa ra bắc từ năm 3 tuổi sau đó cùng vợ trở về Đăk Glei theo lời khuyên của bí thư tỉnh ủy thời ấy là Sô Lây Tăng rằng vợ chồng mày về phục vụ quê hương 10 năm rồi tao cho chuyển về tỉnh thế mà rồi ở đấy từ thuở đầu xanh đến nay đã về hưu thì là làng Xô Man cũ có thể tên thật là Xã Đoàn thuộc Tu Dốp ở cách làng bây giờ đến 70 cây số và hình như nó đã lẫn đâu đó vào rừng già mà nghe đâu ngay cả khi còn sống thì cụ Mết cũng chưa bao giờ trở lại được nơi ấy kể từ sau năm 75. Nguyên do là người Tây nguyên bình thường đã thường xuyên du canh du cư thay đổi nơi ở và nơi canh tác thế mà lại còn chiến tranh giặc giã còn bao yếu tố khách quan chủ quan khác xảy ra trong gần một thế kỷ biến động kia. Làng mới Xô Man bây giờ mà chúng tôi vào lần này ở cách thị trấn huyện 30 cây số nhưng đường đi rất khó chúng tôi phải xuống xe đi bộ khá xa có tên là làng Xốp Nghét xã Xốp ở đấy còn ba người con của người vợ thứ 2 của cụ Mết có cháu dâu và cả chắt nội ngoại. Họ sống khá chật vật... Anh Rươn con trai cả cụ Mết nguyên là giám đốc trung tâm y tế huyện có vợ làm cùng cơ quan là người Thái Bình cưới nhau từ hồi ngoài Bắc rồi đưa nhau về quê chồng sinh được ba con con trai cả đang là trưởng phòng kinh tế huyện có vợ là hiệu phó trường dân tộc nội trú tỉnh con trai thứ hai đang học bác sĩ tại Huế có vợ người Hà Tĩnh là giáo viên mầm non và con trai út là công an xã cũng đã có vợ con.

 

Di ảnh cụ Mết chụp lại từ ảnh thờ trên bàn thờ nhà anh Đinh Như Rươn

Con trai cả cụ Mết anh Đinh Như Rươn người con của bà vợ thứ nhất hiện về hưu ở tại thị trấn Đăk Glei nguyên giám đốc trung tâm y tế huyện

 

 Và  vợ ông người Thái Bình học Trung cấp Lâm Nghiệp ở Lạng Sơn lấy ông rồi cùng về Đăk Glei rồi cùng đi học trung cấp y Gia Lai- Kon Tum rồi cùng về trung tâm y tế huyện-

 

 Chắt cụ Mết con của con của con bà vợ 2 của ông đang ở làng  Xô Man tức Xốp Nghét. Chim cò hoành tráng phết hehe...

Đoàn trước ảnh cụ Mết tại nhà anh Rươn ở thị trấn  Đăk Glei

 

 A Phim và Y Hanh 2 người con của cụ Mết với bà thứ 2 tại làng Xốp Nghét. Còn một người con trai nữa nhưng anh đang... say rượu nằm ngủ. Các người con của bà hai (Đều  đã có gia đình) bảo:Ông bố cứ đẻ xong rồi đi đánh giặc rồi... chết chả biết đứa nào là con đứa nào sống đứa nào chết... Nói thẳng ra là hiện nay họ đang sống dưới mức nghèo khổ...

        Cụ Mết tên thật là Đinh Môn. Mất năm 2000. Từ thời chiến tranh ông nổi tiếng đến mức Pháp đã từng mời về giao chức và phong hàm thiếu tướng nhưng ông không về. Ít người biết rằng ông không biết chữ là trung đội trưởng tuyên truyền vũ trang khi được Pháp mời về phong thiếu tướng. Sau này làm đến chủ tịch Mặt trận Huyện ông chỉ biết mỗi một chữ Mết khi ký vào văn bản còn tất cả ông chỉ truyền đạt bằng... nói. Có nhiều dị bản về việc tại sao ông không được phong anh hùng từ thời cùng với ông Núp dù ông là người tham gia bộ đội trước có uy tín hơn và thực sự là người trực tiếp giết được giặc Pháp chứ không chỉ "bắn Pháp chảy máu" như ông Núp. Bây giờ thì theo anh Rươn tỉnh Kon Tum đang làm hồ sơ đề nghị nhà nước phong anh hùng cho ông. Thôi muộn còn hơn không mong rằng ông cũng không lấy thế làm vì cũng như ông đã sống một cuộc đời bình dị và lặng lẽ cho đến khi Giàng gọi dù nhắc đến tên ông gần như con dân nước Việt ai cũng phải biết bởi sự chắp cánh của nhà văn Nguyên Ngọc...

        Chuyện về cụ Mết cả hư và thực thì tác phẩm "Rừng xà nu" đã trình bày nói thêm những chuyện "ngoại biên" ở đây sẽ không có đất thôi dành một dịp khác...

                                                                Pleiku 17/4/2010

                                                                        V.C.H

-------------------

Bài chờ đăng tác giả xin  giữ bản quyền

 


 

Darence

It's always a pleasu

It's always a pleasure to hear from someone with exsritepe. http://zmedesu.com [url=http://pkbomsdf.com]pkbomsdf[/url] [link=http://fjehokte.com]fjehokte[/link]

Darence

It's always a pleasu

It's always a pleasure to hear from someone with exsritepe. http://zmedesu.com [url=http://pkbomsdf.com]pkbomsdf[/url] [link=http://fjehokte.com]fjehokte[/link]

Darence

It's always a pleasu

It's always a pleasure to hear from someone with exsritepe. http://zmedesu.com [url=http://pkbomsdf.com]pkbomsdf[/url] [link=http://fjehokte.com]fjehokte[/link]

Xaria

I am so glad that th

I am so glad that the PGCB rejected the cianso proposal. Having donated and sent emails and letters for the cause, I know first hand that most people in a position to okay these intrusions towards historic battlefields, will do the right thing when the time comes. Unolutrnatefy, this is just another in a long series of modern battles against those who feel that money is more important than anything.

Earnhardt

Arturo Salerno03/04/

Arturo Salerno03/04/2011Ciao Andrea, Socialmention è un buon strumento soprattutto perché riesce a intercettare diverse fonti…ma come tutti i tools di analisi del sentimento è bene sapere che sono strumenti da prendere con le dovute precauzioni. L&eiz17;int#rpreta28one del karma è piuttosto variabile. Ho inserito Blekko perché non fai altro che parlarmene e devo dire giustamente perché è un ottimo tool e ha ampi margini di miglioramento. Grazie sempre per i tuoi puntuali commenti. A presto.

vanconghung

Bác Hùng viết bài này hay thật!
Đúng là đi thực tế có khác!
Tuy nhiên còn nhiều có quá nhiều điều mà Bác chưa nói hoặc chỉ để trong cái bụng cho nó ngày càng to thêm thôi!
[góp ý]| Viết bởi Thích Đủ Thứ

-----------------
Đúng là còn vô vàn chuyện chưa biết và mình cũng chưa biết thật. Bao giờ biết lại viết tiếp.

Thích Đủ Thứ

Thích Đủ Thứ

Bác Hùng viết bài này hay thật!
Đúng là đi thực tế có khác!
Tuy nhiên còn nhiều có quá nhiều điều mà Bác chưa nói hoặc chỉ để trong cái bụng cho nó ngày càng to thêm thôi!

vanconghung

@ Shopgỉl

Thú thật bản thân mình cũng chưa biết cây xà nu nó ra làm sao may quá hôm nay lại sáng tỏ. Đọc văn bác cảm giác cả đại ngàn Tây nguyên kì bí cứ ẩn hiện đâu đây.
Cảm ơn và chúc bác sức khỏe.
[góp ý]| Viết bởi Shopgirl

-----------
Cũng xin cảm ơn lại vậy.

vanconghung

@ Đoàn Nam Sinh

Ông VCH ơi ! Ai đó gọi là sư phụ chắc là vì các sư phụ thường bạc đầu hói trán cả. Nếu gọi không đúng thì cãi ngay ta là sư...chính. Sư phụ thì nhằm gì !
Bài viết về cây xà nu của bác NN thời chưa có cách phiên âm chăng ? nuh bên đó cũng gần với ưn-ho bên Nam Tây nguyên này. Chắc hỏi NQT sẽ rõ. Tên mủ ngo ngo dầu nay ta dùng vẫn là của họ đấy chứ. Bên này nói xi n ho xơ n ho là cây ngo/cây thông chắc bên ấy cũng vậy xà nu-cây thông thôi?
Thông tin thêm thông ba lá nước ta hiện có ít nhất là 3 loài khác nhau: Pinus eshiya (khaysya) ở Dalat; Pinus caribea (Dalat) và P. merkusii (thông đuôi ngựa Thanh hóa). Bắc du vui vẻ !
[góp ý]| Viết bởi Đoàn Nam Sinh

------------
Cám ơn bạn có thêm thông tin rất thú vị. Thực ra mình cũng không rành lắm về thông nên mỗi người một ý nó sẽ rõ ra.

Shopgirl

Tây Nguyên

Thú thật bản thân mình cũng chưa biết cây xà nu nó ra làm sao may quá hôm nay lại sáng tỏ. Đọc văn bác cảm giác cả đại ngàn Tây nguyên kì bí cứ ẩn hiện đâu đây.
Cảm ơn và chúc bác sức khỏe.

Database error

ERROR From DB mySQL

DB Error: Database query failed!
» Error No: 1194
» Error detail: Table 'bd_estore_online_users' is marked as crashed and should be repaired
» Query: SELECT * FROM bd_estore_online_users WHERE store_id = '1026' AND uid='0' AND usertype='0' AND ip='54.162.171.242' Database error

ERROR From DB mySQL

DB Error: Database query failed!
» Error No: 1062
» Error detail: Duplicate entry '11700399' for key 'PRIMARY'
» Query: INSERT INTO bd_estore_online_users (id,store_id,sid,uid,username,usertype,ip,last_updated,last_page) VALUES (NULL,'1026','64f52gail65kluqoj970b2f2o5','0','Guest','0','54.162.171.242','2018-08-15 20:30:17','/a228831/tro-lai-lang-xo-man-tim-rung-xa-nu.html')