ĂN "TIỆC" RAU DỚN VỚI NHÀ THƠ NGUYỄN DUY Ở PLEIKU VÀ CHUYỆN RAU RỪNG TÂY NGUYÊN

         

          Bằng chứng là cái món rau dớn xào tỏi của nhà thơ Nguyễn Duy hôm ấy khi bưng lên thì ông phát hiện là sao nó... ít quá. Tôi lò dò xuống bếp hỏi thì gã đầu bếp nói thật: Nó ngon quá nên chúng em mỗi đứa làm... một gắp. Lần đầu tiên em được ăn đấy. Tôi lên kể lại với Nguyễn Duy ông lẳng lặng lấy một cái đĩa xẻ ra và mời mỗi người phục vụ một gắp nữa. Có mấy thực khách ở các bàn bên cũng được mời. Chưa hiểu là món gì thì nó đã nằm gọn ghẽ trong bụng...

 

        Cách đây mấy tháng nhà thơ Nguyễn Duy nhà văn Nguyễn Trọng Tín KTS Nguyễn Trọng Huấn và một số nhà báo tổ chức đi xuyên Việt có ghé Pleiku. Ông Nguyễn Duy trực tiếp lái xe cái xe mới kít của báo Sài Gòn tiếp thị. Vừa gặp tôi đón ở sân khách sạn ông thò đầu nói ngay: Tao có cái này hay lắm mày phải kiếm nơi xử lý. Cái "hay lắm" của ông là hai mớ rau một mớ rau má và một mớ rau dớn đựng trong hai cái túi nhựa. Ông vô cùng xúc động và hào hển khoe việc đã mua được hai mớ rau này như thế nào. Đang phóng xe đổ dốc ào ào ở đèo Lò Xo đoạn mà các cụ cựu chiến binh Hà Nội tử nạn ngày nào thì thấy một tốp trẻ con xuất hiện trong gùi là rau dớn và rau má. Ông dừng xe xuống gạ gẫm mua. Bọn trẻ con đòi hai ngàn ông trả hẳn mười ngàn rồi nâng niu bỏ lên xe. Tôi dẫn các ông đến một nhà hàng quen kêu trực tiếp chủ nhà hàng ra nêu yêu cầu là rau má thì rửa sạch ăn sống còn rau dớn thì xào tỏi. Kết quả hôm ấy hai món hết đầu tiên là hai món rau mà ông Nguyễn Duy mua.

               Rau má thì không nói vì quê Thanh Hoá của ông Duy là... đất tổ rau má. Còn rau dớn thì chỉ ở rừng Tây nguyên mới có. Nó đã từng là món chủ lực của bộ đội B3 Trường Sơn một thời. Ông Nguyễn Duy đã từng là lính Trường Sơn nên cái việc ông vô cùng xúc động khi được ăn lại món rau dớn là điều dễ hiểu. Ông giờ đang sống ở TP Hồ Chí Minh kinh tế rất khá giả đã đi nhiều nước trên thế giới bây giờ đang đi trong một tour xuyên Việt để khảo sát... ẩm thực ăn đủ món ngon vật lạ cả Tây cả Tàu thế mà vẫn đau đáu với món rau dớn của một thời khổ cực. Mà không chỉ ông nhiều người lính xưa mỗi khi trở lại Tây Nguyên thì đều muốn được ăn lại một bữa... rau dớn hoặc môn thục hoặc rau tàu bay... Nhà thơ Trương Vĩnh Tuấn mỗi khi vào Tây Nguyên thì ông đều thơ thẩn tìm... rau rừng. Mà nào có dễ tìm như hồi ông đang là lính B3. Nhớ có lần nướng cá ở đỉnh đèo Chư Sê ông Tuấn vớ được một... đọt măng. Thế là ông hét ầm lên và bắt mọi người nếm thử. Còn người dân tộc thiểu số Tây Nguyên thì đã lấy rau dớn làm biểu tượng trên các nóc nhà rông nhà mồ chứng tỏ nó đã vô cùng quan trọng trong đời sống của họ. Từ ý nghĩa vật chất nó trở thành biểu trưng văn hoá thành sự thiêng liêng của đời sống tâm linh.

               Chả cứ bộ đội ngày xưa cái thời khó khăn cách đây trên chục năm cánh nhà báo Tây Nguyên mỗi lần xuống làng đều thuộc lòng các loại rau rừng ăn được. Đi trên đường vừa đi vừa hái khi đến làng là đã có một bữa rau ra trò. Lấy mỡ mì chính mắm muối trong ba lô ra là đã có một nồi canh hoặc xào tuyệt vời. Cơm thì đồng bào nấu cho. Mua một ghè rượu cần nữa là có thể rủ rỉ nghe hơ amon cả đêm. Ngoài rau dớn thì đầu bảng rau rừng là môn thục. Hình dáng của cây này hơi giống cây lan Ý mọc thành bãi dày ở các khe suối đất cạn. Món này có thể ăn tuốt luốt cả dọc lẫn củ có chất bột nên vừa làm rau vừa làm cơm. Cứ ninh nhừ cho mì chính vào nhiều khi bộ đội ăn món này cả tháng trời thay cơm. Rau Tàu bay nhiều người đã nghe nói nhưng bây giờ khá hiếm. Đây là loại cây thân mềm lá to mọc ven suối có mùi hơi hắc như mùi xăng. Bộ đội thường nấu với thịt hộp. Loại rau này có cả ở Việt Bắc Bác Hồ cũng đã từng ăn và vì có mùi nên bác bảo: "Rau Tàu bay nên ăn có mùi dầu xăng". Rau sam đá mọc trên vách đá bộ đội bảo nấu nó với cua đá giã vào mũ sắt ngon hơn cua đồng giã cối đá nấu rau đay. Trong bữa ăn tôi kể trên ông Nguyễn Duy cứ xuýt xoa: Lâu lắm không được ăn rau vòi voi. Thời ở Trường Sơn ông rất kết loại rau này. Đấy là loại cây mọc sát mặt đất rất mềm hình như vòi voi lá to như bàn tay ăn gần như mùng tơi xào hay nấu canh đều được. KTS Nguyễn Trọng Huấn ngừng ăn bắt Nguyễn Duy tả kỹ hình dáng cây vòi voi và ông cũng lấy làm tiếc vì dù đã phát huy hết trí tưởng tượng mà vẫn... không hình dung ra cây vòi voi nó như thế nào. Ngoài ra thì còn rau ngót rừng lá lốt rừng rau tóc tiên rau rệu rau càng cua (Càng cua bây giờ cũng đang là đặc sản trong nhà hàng trộn giấm rất tốn...rượu).

                 Cũng cách đây hơn tuần Phạm Đức Long chi cục trưởng chi cục HTX và phát triển nông thôn Gia Lai cũng là người làm thơ đã có đến 5 đầu sách xuất bản điện cho tôi: Ông đến ngay có món ngon. Chúng tôi chơi thân nên khá hiểu nhau đã kêu đến thế là quý lắm có món hay lắm quan trọng lắm biết đâu lại có... chân gấu gan cọp... mà dám lắm gã này mới đi huyện về? Tôi bỏ buổi đánh bóng phóng đến thì thấy cái mà Long khẩn khoản gọi tôi đến để thời là... lá sắn. (Tôi phải dùng từ "thời" là tiếng Huế cổ để chỉ sự trịnh trọng khi ăn cái món này). Nó ngon một cách lạ lùng. Lá sắn hái dưới làng (là một loại sắn rẫy không phải sắn đại trà lấy củ hiện nay) về bỏ cuống rửa sạch luộc lên vò nát lại rửa sạch lại vò rồi trộn với lạc rang mắm muối gia vị ăn quên chết. Hôm ấy hai thằng chúng tôi thời hết... nửa bao tải lá sắn.

             Có một loại quả mà bây giờ trở thành đặc sản. Nhà văn Trung Trung Đỉnh mang từ Gia Lai ra Hà Nội mấy cây trồng trên sân thượng sống được nhõn một cây và nó ra được đúng hai quả. Ông nâng niu như báu vật ai đến cũng dắt lên xem giới thiệu rồi lại lấy giấy bọc lại trước khi đưa khách tụt cầu thang về lại phòng khách. Ông đợi đến đúng hôm có một nhà văn trẻ ở Tây Nguyên ra mới trịnh trọng làm lễ "thu hoạch". Đấy là cây cà đắng (Protang). Nó như cà thường của ta nhưng quả dài như ngón tay có sọc trắng và đắng như khổ qua (mướp đắng) ăn quen rồi thành nghiện. Bây giờ người ta hay xào với gân bò hoặc bắp kèn bò. Còn đồng bào Tây Nguyên hoặc bộ đội ngày xưa thì ninh nhừ với cá suối rất ngon. Ở chợ Pleiku bây giờ thỉnh thoảng vẫn thấy bán món này và nó được các gã đàn ông đi chợ mua ngay bởi nó rất hợp cho việc làm mồi nhậu. Một số nhà vườn thành phố lấy giống để trồng bỏ mối cho các nhà hàng quả to mướt mát rất non nhưng nó không ngon bằng của đồng bào dân tộc trồng trong rẫy. Nhà nghệ sĩ nhân dân Y Brơm ở làng Kép nhà nhạc sĩ Lê Xuân Hoan ở đường Tôn Thất Tùng đều có trồng cà đắng mà sao chả thấy nó đắng nữa ngọt lừ như cà đĩa cà bát người Kinh. Nó cũng giống như sự chênh lệch chất lượng giữa gà ri và gà công nghiệp vậy...

                "Hoành tráng" hơn phải kể tới Búng báng được bộ đội rất thích. Loài này hơi giống cây dừa mọc vươn cao trong các cánh rừng dễ thấy nhưng để lấy được lõi rất kỳ công. Bởi phải trèo lên ngọn bóc từng bẹ cho lòi lõi ra. Đoạn lõi chỉ bằng bắp tay dài ba bốn mươi phân. Có thể ăn sống hoặc xào ăn như su hào. Bên cạnh Búng báng là măng rừng. Đây là đặc sản bạt ngàn ở Tây Nguyên vào mùa mưa không nói thì ai cũng biết. Bây giờ nó vẫn là đặc sản. Rồi hoa chuối. Bây giờ ở ngay chợ thành phố Pleiku Buôn Ma Thuột Đà Lạt... ta vẫn gặp những người phụ nữ dân tộc gùi hoa chuối xuống bán khá rẻ chỉ một hai ngàn một cái to vật. Nếu đã vào đến các quầy trong chợ nó được hét hàng chục ngàn...

             Bây giờ đã vô cùng hiếm các loại rau rừng ấy. Trong rẫy đồng bào cũng chỉ trồng bí đỏ rau lang hành... những thứ bán được cho người Kinh. Còn loại rau "ký ức một thời" kia nó lùi dần vào rừng sâu. Nhưng mà nó ngon thật không phải chỉ trong ký ức đâu. Bằng chứng là cái món rau dớn xào tỏi của nhà thơ Nguyễn Duy hôm ấy khi bưng lên thì ông phát hiện là sao nó... ít quá. Tôi lò dò xuống bếp hỏi thì gã đầu bếp nói thật: Nó ngon quá nên chúng em mỗi đứa làm... một gắp. Lần đầu tiên em được ăn đấy. Tôi lên kể lại với Nguyễn Duy ông lẳng lặng lấy một cái đĩa xẻ ra và mời mỗi người phục vụ một gắp nữa. Có mấy thực khách ở các bàn bên cũng được mời. Chưa hiểu là món gì thì nó đã nằm gọn ghẽ trong bụng...

AuthImg

vanconghung

@ Đào Phan Toàn

Cám ơn bạn rất nhiều tiếc là hồi ở Thanh tôi chưa 1 lần được đến Cửa Đạt nhưng thôi đọc thơ cũng đủ hình dung...

Đào Phan Toàn

EM GỬI BÁC CHÚT RAU DỚN Ở QUÊ THANH
CỬA ĐẠT MÙA XUÂN

Vãn cảnh Chùa Cửa Đạt cùng em
Anh chỉ cho em biết cây rau dớn
Loài rau ấy của một thời ra trận
Đồng đội anh đã hái dọc Trường Sơn

Mùa xuân này Cửa Đạt có vui hơn
Đập nước mênh mang lòng hồ thủy điện
Ngút ngàn rừng xanh mùa xuân đến hẹn
Dập dìu lứa đôi đi cầu lộc cầu duyên...

Ấm nồng hương Quế đất Thường xuân
Dây tơ thắm gói bánh gai Tứ Trụ
Khúc khích nhà sàn nụ cười sơn nữ
Hương cơm lam nghi ngút bâng khuâng

Cửa Đạt mùa xuân rộn rã tưng bừng
Có bao người biết về cây rau dớn
Khoảng rừng cứ xanh cho lòng bịn rịn
Cửa Đạt ơi! Ta nhớ lắm! Rừng xưa...

Văn Công Hùng

Bác Người Bến Tre

Mình là đồng nghiệp của chị Hai Vũ Hồng đấy. Mà mình cũng lớn hơn chị Hai Vũ Hồng nữa kìa(60 rồi). Chà bằng được một góc bút của VH đã là quí rồi. Chỉ là vui bạn bè nên mở Blog đấy thôi.
Mấy đứa trẻ ấy - và có thể còn đâu đó những đứa trẻ khác có khi vì chẳng ai biết mà đưa lên báo - không phải là gà công nghiệp đấy là những con gà tội nghiệp. Và đấy cũng là bi kịch. Nhiều lắm chứ không phải ít đâu. Mình nghĩ rồi sau này đứa bé MƯỜITHÁNGTUỔI ấy lớn lên nó sẽ có một kí ức đẹp - mình nói đẹp theo kiểu cái đẹp của bi kịch đó mà. Mong rằng nó sẽ lớn lên thành Người với tất cả cái đẹp vốn có của Con Người.

------------
Dạ Thank bác. Rất quý vì được bác chia sẻ. Khong phải Vũ Hồng thì càng quý vì càng chứng tỏ Bến Tre có nhiều người hay. Bác khỏe ạ.

nguoibentre

Đính chính lại

Ồ không
Mình là NgườiBếnTre nhưng không phải Vũ Hồng. Mình là đồng nghiệp của chị Hai Vũ Hồng đấy. Mà mình cũng lớn hơn chị Hai Vũ Hồng nữa kìa(60 rồi). Chà bằng được một góc bút của VH đã là quí rồi. Chỉ là vui bạn bè nên mở Blog đấy thôi.
Mấy đứa trẻ ấy - và có thể còn đâu đó những đứa trẻ khác có khi vì chẳng ai biết mà đưa lên báo - không phải là gà công nghiệp đấy là những con gà tội nghiệp. Và đấy cũng là bi kịch. Nhiều lắm chứ không phải ít đâu. Mình nghĩ rồi sau này đứa bé MƯỜITHÁNGTUỔI ấy lớn lên nó sẽ có một kí ức đẹp - mình nói đẹp theo kiểu cái đẹp của bi kịch đó mà. Mong rằng nó sẽ lớn lên thành Người với tất cả cái đẹp vốn có của Con Người.

Văn Công Hùng

Người Bến Tre

"...Càng đói khổ ký ức càng đẹp bạn ạ vì thế tôi thấy hơi tui tủi cho thiếu nhi bây giờ có vẻ như ký ức ít quá..."
Bác nói chí phải tội cho trẻ con bây giờ chúng cứ như gà công nghiệp. Mà đã là gà công nghiệp thì chúng chỉ quanh quẩn trong chuồng lấy đâu mà có "kí ức" như gà thả vườn?
[góp ý]| Viết bởi nguoibentre

----------
Vũ Hồng đúng không? Khỏe không?
Thực ra vài chục năm nữa có khi ký ức gà công nghiệp lại trở nên quý vì khi ấy con người đã tiến lên giai đoạn... bò sữa hehe...
Hôm nay vừa đọc báo một trong ba đứa trẻ bị tường đổ đè chết ở Quảng Bình có một đứa chết đói lý do: Nhà còn một bát cơm nguội nó (mới học lớp 2) không ăn dù mẹ nói ăn mà để dành cho đứa em mới MƯỜI THÁNG TUỔI. Đấy có gọi là ký ức được không Hồng ơi có phải là gà công nghiệp không Hồng ơi?

nguoibentre

:)

"...Càng đói khổ ký ức càng đẹp bạn ạ vì thế tôi thấy hơi tui tủi cho thiếu nhi bây giờ có vẻ như ký ức ít quá..."
Bác nói chí phải tội cho trẻ con bây giờ chúng cứ như gà công nghiệp. Mà đã là gà công nghiệp thì chúng chỉ quanh quẩn trong chuồng lấy đâu mà có "kí ức" như gà thả vườn?

Văn Công Hùng

Bài viết rất thú vị.
Nhưng nếu có hình nữa thì mới là nhất!
Mình nghĩ cái ngon của những món rau rừng hoặc những món khác nó khởi đi từ một hoàn cảnh sống một kỉ niệm một tâm lí nào đó - ban đầu và cái ban đầu ấy nó theo đuổi người ta mãi.
[góp ý]| Viết bởi ThuNhân.Võ |

---------------
Chào bạn nhận xét của bạn rất chính xác và thú vị.
Hồi đưa bài này thì kỹ thuật tải ảnh nó chưa như bây giờ nên lười. Bây giờ đầy ảnh thì lại... ngại bổ sung. Thực ra trong album ảnh ở blog này cũng nhiều ảnh loại này nếu bạn nào tò mò có thể vào đấy xem.
Cái sự ăn của con người nó lạ lắm đa phần là ăn ký ức. Càng đói khổ ký ức càng đẹp bạn ạ vì thế tôi thấy hơi tui tủi cho thiếu nhi bây giờ có vẻ như ký ức ít quá...
Cám ơn bạn rất nhiều. Tôi thấy bên nhà bạn nhiều ảnh đẹp lắm.

ThuNhân.Võ

Về rau dớn

Bài viết rất thú vị.
Nhưng nếu có hình nữa thì mới là nhất!
Mình nghĩ cái ngon của những món rau rừng hoặc những món khác nó khởi đi từ một hoàn cảnh sống một kỉ niệm một tâm lí nào đó - ban đầu và cái ban đầu ấy nó theo đuổi người ta mãi.

Văn Công Hùng

Gửi bạn Lê Na

Đa tạ đa tạ bạn đã có lời mời Phéc cút Nà Hang. Hìhì tôi biết nó có ở khắp nơi (giống dã quỳ và kơ nia vậy) nhưng cứ vơ vào Tây nguyên cho nó... sướng. Khi nào lên TQ bạn đãi tôi nhé món nấu mẻ ấy mới nghe đã thấy thèm rồi.

Lê Na

Gởi nhà thơ VCH

Rau dớn không chỉ có ở TNguyên mà khắp núi rừng TB VB đều có. Người Tày gọi rau dớn là "phéc cút". Đây là một món ăn truyền thống của đồng bào các dân tộc phía bắc. Món rau dớn phơi tái xào mẻ ngon tuyệt. Hơn cả sơn hào hải vị. Ngày nay món rau rừng này là đặc sản có ở các nhà hàng sang trọng. Nhà thơ Mai Liễu người Tày xa quê sống ở HN mỗi lần về nhà ông lại kiếm rau dớn để "Thời". Ven bờ suối dọc những nơi đất ẩm mát rau dớn mọc thành từng bụi. Mùa xuân này cây xanh tốt ngợp đất. Nêu đã từng ở TQ chắc hẳn nhà thơ VCH ssex được thưởng thức món rau rừng này. Mong VCH có dịp trở lại TQ bạn bè VN sứ Tuyên sẽ cung tiến ông "phéc cút Nà Hang". LN